Egon Schiele – Eros, śmierć i ból

Zamieszczony przez dnia Paź 12, 2018 | 0 komentarzy

Egon Schiele – Eros, śmierć i ból

 

„Wszystko jest żyjącą śmiercią”[1]

 

Z okazji 100. rocznicy śmierci

 


Obok Gustava Klimta i Oskara Kokoschki należy do najważniejszych artystów Wiedeńskiego Modernizmu. Jego dzieła osiągają dziś na międzynarodowym rynku sztuki horrendalne ceny i są wystawiane w największych muzeach na świecie.

Egon Schiele – enfant terrible austriackiego środowiska artystycznego – bo o nim mowa – zmarł 31 października 1918 roku, w wieku zaledwie 28 lat. Setna rocznica śmierci stanowi doskonałą okazję do spojrzenia na jego horoskop i zbadania napięć będących nieodłącznym elementem życia człowieka, który od najwcześniejszych lat niezłomnie podążał własną ścieżką.

Na przełomie wieków młodzi artyści zbuntowali się przeciwko Akademii i zaczęli szokować swoją sztuką konserwatywne społeczeństwo. W sposób bezwzględny pokazywali człowieka, jego kruchość, fizjologię, piękno i brzydotę. Schiele posunął się w tym najdalej – bezlitośnie obnażył słabość ludzkiej kondycji.

 

Egon Schiele


Przychodzi na świat 12 czerwca 1890 roku, tuż przed zaćmieniem Słońca. Narodziny w takim okresie zapowiadają niełatwy los oraz wskazują na bardzo trudną relację między rodzicami. Dzieciństwo chłopca upływa pod znakiem dynamicznego, acz niestałego Księżyca w znaku Barana (Fig. 1.), który wraz z Uranem w 4 domu i koniunkcją Wenus/Chiron/AC tworzy nieharmonijny półkrzyż. Ten układ silnie oddziałuje na osobowość Egona. Jako dziecko wstydliwy i zdystansowany bardzo wcześnie zaczyna zdradzać niezwykły talent artystyczny: już w wieku 2 lat gorliwie rysuje, najchętniej pociągi.

Jego ojciec umiera w Nowy Rok 1905 na syfilis (Księżyc/Uran!), którym najprawdopodobniej zaraził się w domu publicznym. Uran w 4 domu zapowiada niepokoje we własnym siedlisku, nagły rozpad struktury rodzinnej oraz dążenie do uwolnienia się, a wraz ze Słońcem w 12 domu – nieobecność ojca. Wcześniej mężczyzna w napadzie szaleństwa pali wszystkie akcje kolei, jakie posiada, tym samym po swojej śmierci pozostawia żonę i dzieci bez środków do życia…

 

 

Wyboista droga artysty


Dzięki temu jednak szesnastoletni Egon za poleceniem swoich protektorów i po zdaniu stosownych egzaminów trafia do Kunstgewerbeschule w Wiedniu. W czasie pierwszego roku nauki musi zmienić ją na bardziej konserwatywną Akademię Sztuk Pięknych. Studiuje tam malarstwo i rysunek.
W 1905/1906 Pluton tranzytował Słońce w jego horoskopie, co wskazuje na głęboką i radykalną transformację. Pluton jest związany z procesem śmierci i odrodzenia, symbolizuje gruntowną przemianę, natomiast Słońce – ojca i własną energię witalną, własne ego.

 

Gustav Klimt


W 1907 roku Schiele poznaje Gustava Klimta. Pluton przechodzi wtedy przez węzeł księżycowy radix (ważne spotkania!), a Merkury/Neptun/Pluton stają dyrekcyjnie na Słońcu. Znany malarz już przy pierwszym spotkaniu dostrzega wielki talent młodego kolegi – od tej chwili wspiera go, jest mu ojcem i przyjacielem.
Koniunkcja Merkurego z Neptunem i Plutonem w 11 domu wskazuje na dużą rolę przyjaciół w życiu – oprócz Klimta Schiele przyjaźni się również m.in. z Maxem Oppenheimerem, Antonem Peschką i Arturem Roesslerem.

W 1909 roku Egon Schiele porzuca Akademię i zakłada Neukunstgruppe, która wkrótce zorganizuje swoją pierwszą wystawę. Ich obrazy nie spotkają się jednak z uznaniem publiczności – reakcje oglądających są wrogie i wyrażają obrzydzenie.
Astrologicznie następuje powrót węzłów księżycowych na pozycję w horoskopie urodzeniowym artysty. Taki aspekt zawsze wskazuje na znaczące wydarzenia oraz zmiany w życiu. Dodatkowo tranzytujący Uran w siódmym domu (publiczność) tworzy opozycję do Wenus-radix oraz kwadrat do Księżyca, a Saturn staje na Księżycu i w kwadraturze do Wenus radix – szok odbiorców irytuje malarza, a fala krytyki wywołuje frustrację oraz wątpliwości we własny przekaz artystyczny.
Jednak równocześnie Neptun – symbol inspiracji, sztuki, wrażliwości, transcendencji, przekraczania oraz rozpuszczenia granic – dociera do ascendentu, a następnie do Wenus i Chirona. Niewątpliwie czas sprzyja znalezieniu własnej formy artystycznego wyrazu.

 

Śmiała prowokacja – sztuka bez tabu


Pod wpływem secesyjnego Klimta, sztuki Azji Wschodniej oraz symbolisty Hodlera, Schiele rozwija swój niepowtarzalny styl. Wreszcie następuje przełom! Od 1910 roku jego sztuka nie hołduje już estetyczno-dekoracyjnym kanonom secesji, ale nabiera coraz większej wyrazistości. Dzieła Schielego zwracają się w kierunku radykalnego ekspresjonizmu. Krajobrazy i akty cechuje bezpośredniość i często depresyjny nastrój, wiele z nich krąży również wokół tematu śmierci…

Głównym obiektem zainteresowania artysty stają się gest i ciało. „Olśniewające piękno i tragiczna brzydota, ostra linia i wynaturzona kolorystyka łączą się w napiętych, a jednak kruchych postaciach w poszukiwaniu prawdy, która istnieje poza każdym pozorem piękna“. W horoskopie Schielego nie ma obsady żywiołu Ziemi, a w ziemskich domach przebywa tylko Księżyc – jak taki człowiek mógłby więc przejawiać wyczucie porządku, ładu, reguł i struktury?
Uran w 4 domu wskazuje na zerwanie z tradycją, w opozycji do Księżyca – na wewnętrzne napięcia, a w kwadraturze z Wenus – niekonwencjonalne podejście do kwestii estetyki.

Za zgodą doktora Erwina von Graffa Schiele na początku 1910 roku wykonuje w klinice uniwersyteckiej serię portretów ciężarnych oraz noworodków – jest to rozwinięcie fascynującej go tematyki seksualności, kruchości ludzkiej natury oraz śmierci. Nie czuje się jednak dobrze w Wiedniu, narzeka: „Na Wiedeń pada cień. Miasto jest czarne. Chciałbym stąd wyjechać.”

 

 

Poza Wiedniem


W 1911 wraz ze swoją modelką, Wally Neuzil, która wkrótce stanie się towarzyszką jego życia, wyrusza do Českiego Krumlova, skąd pochodzi jego matka. Ma nadzieję, że znajdzie tam lepsze warunki do pracy. Jednak mieszkańcy nie są im przychylni – oburzeni trybem życia wiedeńczyków oraz „podejrzanymi” kontaktami Schielego z młodymi modelkami wyrzucają nowoprzybyłych z miasteczka. Malarz i jego towarzyszka przenoszą się do Neulengbach.

Ponownie dochodzi tu do głosu urodzeniowy półkrzyż: Uran w 4 domu radix utrudnia znalezienie stałego miejsca zamieszkania, daje wewnętrzny niepokój i liczne przeprowadzki – człowiek z taką konfiguracją w horoskopie przyciąga sytuacje, które uniemożliwiają zaspokojenie poczucia bezpieczeństwa.

 

Gorszyciel w więzieniu


Również tutaj Egon i Wally, którzy żyją ze sobą bez ślubu, wzbudzają nieufność chłopów. Wieśniacy z podejrzliwością obserwują, kto odwiedza domek artysty. Gośćmi malarza najczęściej są młodziutkie mieszkanki wsi. Te mówią rodzicom, że artysta rysuje ich akty…
13 kwietnia 1912 Egon Schiele zostaje aresztowany.  To bardzo znaczący czas pod względem astrologicznym: Uran staje na wierzchołku domu ósmego horoskopu radix, Neptun na Chironie, a węzły przechodzą przez opozycję Księżyc/Uran– malarz wpada w duże kłopoty z powodu swojego niekonwencjonalnego stylu życia.
Cztery dni później, 17 kwietnia, ma miejsce zaćmienie Słońca (28° Barana). Północny węzeł dochodzi do Księżyca, a południowy do Urana radix – po raz kolejny zostaje zaktywizowany urodzeniowy półkrzyż.

Malarz oskarżony o uprowadzenie oraz uwiedzenie nieletniej zostaje skazany na 24 dni więzienia. Dla Schielego jest to bardzo traumatyczne przeżycie. Dodatkowo na rozprawie sądowej sędzia pali nad płomieniem świecy jedną z jego „niegodnych” prac. Wprawdzie ostatecznie oskarżenie okazuje się bezpodstawne, ale skazują Schielego na trzy dni aresztu za rozpowszechnianie nieprzyzwoitych rysunków.
„Muszę mieszkać razem z moim własnym kałem, wdychać trujące, zatęchłe wyziewy – skarżył się artysta. – Jestem nieogolony. Nie wolno mi nawet porządnie się umyć.”[2]

 

Nie sposób stłumić pierwotnych sił


W katolickiej Austrii jego obrazy muszą prowokować, malarz czuje się prześladowany, ale nie ulega presji. Nagość jego modelek jest często kojarzona z erotyką i seksualnością – nic bardziej błędnego! W kobiecych aktach, autoportretach i rysunkach dziewcząt przedstawia egzystencjalną samotność człowieka, „uświęconą nędzę ludzkiej kondycji“, studium człowieczeństwa zdegradowanego – do głosu dochodzi tutaj koniunkcja Merkurego z Neptunem i Plutonem w trygonie do Jowisza w domu 8 w znaku Wodnika.

W przeciwieństwie do Klimta, który żyje ze sprzedaży swoich obrazów i pozostawia je w rękach prywatnych właścicieli, Schiele tworzy z myślą o publicznym odbiorcy (Lilith w 2 domu w trygonie do Marsa w 5). Szybko zyskuje sławę wyuzdanego erotomana, mającego obsesję na punkcie kobiecego ciała, perwersyjnego, łatwo przekraczającego granice dobrego smaku. Ale jemu nie wystarcza zwykłe ukazywanie nagości, malarz dąży do takiego obnażenia modela, w którym zanika wstyd, a odsłania się fizjologizm, biologiczność, czy nawet animalność. „Schiele wszedł na drogę demaskatorskiego odsłaniania ludzkich kształtów – zwłaszcza swojego własnego ciała – tak wnikliwego, że jego anatomia była w oczywisty sposób anatomią psychiczną, duchową i emocjonalną niż fizyczną.”[3]

Maluje kobiety i mężczyzn, dzieci i starców, piękno i brzydotę, rozkosz i cierpienie. Z wielką otwartością podejmuje temat erosa i śmierci, bólu i egzystencjalnego zagrożenia, obnaża ludzkie uczucia i wystawia się na ataki społeczeństwa – koniunkcja Merkurego z Plutonem i Neptunem, Pluton włada domem piątym, a Neptun 10.
Opozycja Księżyc/Uran w kwadraturze do Wenus, Chiron i AC w Raku świadczy o dużej wrażliwości i odmiennym wyczuciu estetyki, ale również uwypukla słaby punkt, którym jest świadomość ulotności, kruchości ludzkiego życia (Chiron).
Schiele tworzy serię autoportretów (Wenus/Chiron/AC): pokazuje swoje nagie, wychudzone członki albo przedstawia siebie w garniturze, górna część ciała jest nieproporcjonalnie wydłużona, dłonie skrzyżowane na piersiach w dziwny, nienaturalny sposób, osobliwie długie, kościste dłonie i palce, zapadłe policzki, wystające kości.
Oś kreatywności 5-11 jest w horoskopie Schielego zaakcentowana przez opozycję Marsa z Merkurym, Neptunem i Plutonem. Ten twórczy, napięciowy aspekt oraz wspomniany już półkrzyż (Księżyc-Uran-Wenus/Chiron) prowadzą go prosto do radykalnego ekspresjonizmu.

 

Śmierć i dziewczyna


21 sierpnia 1914 roku zaćmienie Słońca przypada na Saturnie (władcy 7 domu) w 3 domu jego horoskopu urodzeniowego – krótko potem malarz zaczyna interesować się Edith Harms, swoją sąsiadką (3 dom). Można odnieść wrażenie, jakby nagle zapałał potrzebą ustatkowania się u boku żony, zacnej mieszczki (DC Koziorożec) – jakby nagle chciał znaleźć porządną partnerkę na pokaz (Saturn władca 7 w 3 domu).
Wiosną 1915 roku z ciężkim sercem rozstaje się z Wally Neuzil. Edith Harms stawia mu ultimatum – ja albo ona – i, chcąc mieć „jasny układ“, wymusza decyzję.
To wydarzenie wywarło znaczące piętno na sztuce artysty – w efekcie powstał jeden z najbardziej znanych obrazów Schielego „Śmierć i dziewczyna”.  Dzieło przedstawia Egona w intymnym uścisku z Wally. Jeszcze są parą, ale ich nieruchomy, zastygły, wzrok zwraca się ku własnemu wnętrzu. Wally przed rozstaniem po raz ostatni obejmuje ukochanego…

 

 

Wojna – konfrontacja ze złem – Saturn/Pluton


Po koniec maja 1915 Schiele staje przed komisją wojskową i zostaje uznany za zdolnego do służby. Nie spodziewano się, że wojna potrwa tak długo – wszyscy, którzy wcześniej uniknęli poboru, teraz trafią do wojska.
Mundalna koniunkcja Saturna z Plutonem staje na dyrekcyjnym Merkurym, Neptunie i Plutonie w horoskopie Schielego – „Siła Wyższa“ o kolektywnym, przymusowym i ograniczającym charakterze zmusza go do konfrontacji z bezmiarem zła (Saturn/Pluton): śmiercią, wojną, koniecznością – jednostka musi podporządkować się większej całości.
15 czerwca, pięć dni po swoich 25 urodzinach, Egon Schiele żeni się z Edith Harms, a kilka dni później wyjeżdża na wojnę. W armii młody, wrażliwy artysta doznaje szoku. Po ukończeniu podstawowego szkolenia zostaje skierowany do Wiednia. Na sztukę pozostaje niewiele czasu, dlatego tworzy teraz zaledwie kilka dzieł. W grudniu 1915 bierze jednak udział w wystawie Berlińskiej Secesji. „Lewitacja”, którą tam prezentuje, zostaje powieszona naprzeciwko „Śmierci i Życia“ Gustava Klimta.
Ciała, które teraz maluje, są jeszcze bardziej zniekształcone, powykrzywiane i rozdarte. Od 1916 roku – kiedy Saturn dociera do Wenus i Chirona – tworzy z większą dbałością o realizm i szczegół.

W maju 1916 Schiele zostaje przeniesiony do Mühling  – ma nadzorować obóz dla rosyjskich oficerów. Dzięki temu ponownie znajduje czas i energię na tworzenie. Portretuje rosyjskich jeńców, próbuje też nawiązać z nimi rozmowę – Słońce w znaku Bliźniąt jest zawsze ciekawe świata, skore do komunikacji i otwarte na kontakt z drugim człowiekiem, nawet w najtrudniejszych warunkach (12 dom – miejsca odosobnienia, obozy).
Najbardziej znanym obrazem z tego okresu jest „Podupadający młyn“. Ostre, nieregularne kontury budynku i wypływającej z niego spienionej wody sprawiają wrażenie rozkładu i zniszczenia dzieła człowieka przez siły natury.

 

Epidemia hiszpanki


W styczniu 1917 Schiele zostaje znowu przeniesiony do Wiednia, a nowi przełożeni dostrzegają w nim artystę. Wreszcie znajduje czas na to, żeby tworzyć. Początek 1918 roku przynosi upragniony przełom. W końcu udaje mu się sprzedać pięć obrazów oraz kilka rysunków. Wśród nich jest portret żony, który zakupiony przez wiedeńską Galerię Belvedere staje się zalążkiem kolekcji jego prac w muzeach austriackich.
Niestety, 6 lutego 1918 roku umiera jego przyjaciel i mentor Gustav Klimt. Egon Schiele szkicuje leżącego na łożu śmierci. W nekrologu pisze: „Artysta pełen niewiarygodnego spełnienia – Człowiek pełen rzadkiej głębi – Dzieło jego – świętością“.
W lipcu 1918 roku malarz przenosi się do nowego atelier. Chce zacząć wszystko od początku, ale jest pewien problem – lokal jest bardzo zawilgocony… To główny powód, dlaczego panująca w tym czasie w Wiedniu grypa dopada młodą parę. W październiku ciężarna Edith Schiele ciężko choruje. Umiera pod koniec miesiąca. Egon rysuje jej pośmiertny portret – będzie jego ostatnią pracą.
Hiszpanka dopada również artystę. Egon Schiele odchodzi z tego świata cztery dni później – 31 października 1918 roku.

 

Ostatnie zaćmienie Słońca…


W solariuszu na 1918 rok (Fig. 2) w 12 domu radix przypada koniunkcja Słońca z Jowiszem, węzłem oraz IC, a węzły księżycowe tworzą opozycję do swojego natywnego posadowienia – obecność tej ostatniej sygnifikacji zapowiada ważne, często tragiczne lub traumatyczne wydarzenia.
9 czerwca, tuż przed 28 urodzinami Schielego nastąpiło zaćmienie Słońca w 18° Bliźniąt, czyli w odległości 4 stopni od posadowienia Słońca w horoskopie urodzeniowym. Cztery miesiące później Schiele umiera.
Progresywny Saturn tworzył wtedy kwadraturę z Marsem radix, a progresywny Mars – kwadraturę z Saturnem radix.
31 października  – w dniu jego śmierci – Jowisz stanął na ascendencie, Saturn wrócił na pozycję urodzeniową, a Mars utworzył opozycję do Słońca.
Wg Münchner Rhytmenlehre w 28 roku życia nastąpiło wyładowanie Urana, który tutaj włada również domem 8, czyli tzw. domem śmierci – tworzy kwadraturę do Merkurego/Neptuna/Plutona (punkt lustrzany) oraz opozycję do władcy AC.

 

 

W zbiorach muzealnych


Wybitny historyk sztuki i znajomy malarza, Otto Benesch zanotował w swojej książce: „Schiele był nie tylko artystą plastykiem, ale również umiał cieszyć się życiem [4] w pełnym tego słowa znaczeniu. Jeśli „Wiener Kunstkritiker” z okazji 25. rocznicy śmierci twórcy napisał, że jego krótki żywot spowijały tragiczne mroki, to dał fałszywy obraz życia, jakie ten prowadził”. [5]
Największą i najbardziej znaną kolekcję prac malarza zgromadził wybitny austriacki kolekcjoner Rudolf Leopold. W jego zbiorach eksponowanych obecnie w Muzeum Leopolda w Wiedniu znajduje się 41 obrazów i 188 prac na papierze autorstwa Egona Schiele.
Wszystkim zainteresowanym postacią twórcy polecam film: „Egon Schiele. Śmierć i dziewczyna”.

 

Artykuł w wersji niemieckiej zamieszczony w Astrologie Heute, nr 194. © 2018 AstroTranslatio. All rights reserved

Zdjęcia: Muzeum Leopolda Wiedeń 2017, MJD. Źródła: Teksty towarzyszące wystawie prac Egona Schiele w Muzeum Leopolda (2017). Wikipedia, „Egon Schiele –fast mein ganzes Leben“, Kinderkatalog Egon Schiele – Egon Schiele Museum, Egon Schiele – neue Fälschungen und alte Missverständnisse – Sabine B. Vogel.

 


[1] Piwowarczyk Norbert, O tematach wstydliwych w twórczości Egona Schielego, http://minotauryda.blogspot.com/2014/06/piekne-kobiety-wedug-egona.html
[2] Egon Schiele im Gefängnis, Aufzeichnungen und Zeichnungen, Wien-Leipzig 1922, s. 11.
[3] Bassie A., Egon Schiele: 1890 Tulln–1918 Wiedeń. Ekspresjonizm, Londyn 2006, s. 273
[4] W języku niem. gra słów: bildender Künstler i Lebenskünstler.
[5] Benesch Otto, „Mein Weg mit Egon Schiele”,  1965

Wyślij komentarz

Translate »